فیزیوتراپی بعد از عمل جراحی کمر: تقویت عضلات کمر با حرکات ورزشی

کمردرد

چنانچه از کمردرد ناشی از عارضه شدید ستون فقرات رنج می‌برید، امکان دارد به جراحی ستون فقرات نیاز داشته باشید. دو نوع جراحی متداول برای تسکین کمردرد، لامینکتومی و جراحی دیسک کمر می‌باشند. گزینه‌های دیگر شامل فیوژن ستون فقرات مانند OLLIF ستون مهره‌ای هستند.هدف اصلی جراحی کمر یا گردن، ‌ترمیم ضایعه ساختاری در افرادی است که درمانهای غیرجراحی تأثیر در وضعیت آنها نداشته است.در مورد افرادی که ضایعه ساختاریِ عامل ایجاد درد شناسایی نشود، جراحی انجام نمی‌شود. جراحی تنها برای تغییر ساختاری بدن بیماری سودمند می‌باشد (مانند رفع فتق دیسک). تقریباً در هیچ موردی، دلیلی برای انجام جراحی تشخیصی جهت تعیین علت درد وجود ندارد. شکست و عدم موفقیت درمان غیرجراحی به خودی خود دلیلی برای انجام جراحی نمی‌باشد. برای انجام جراحی، وجود ضایعه و آسیب‌دیدگی ساختاری قابل شناسایی ضروری می‌باشد.

جراحی کمر برای کاهش فشار بر روی اعصاب نخاعی که باعث ایجاد درد و عوارض دیگر می‌شوند، به کار می‌رود. پس از جراحی کمر، فیزیوتراپی مهمترین روش درمانی برای بهبود می‌باشد. در صورتیکه برای کاهش درد به جراحی کمر نیاز دارید، فیزیوتراپی پس از جراحی برای بهبود عملکردی شما سودمند می‌باشد.

دکتر حمید روشندل متخصص ارتوپد و یکی از موفق‌ترین پزشکان در زمینه مسائل ارتوپدی و درمان درد ستون فقرات هستند. فیزیوتراپی و ورزش از مراقبتهای بعد از عمل کمر هستند که ممکن است بسته به نظر ایشان برای بیماران تجویز شود . جهت ارتباط با ما با شماره‌های زیر تماس حاصل فرمایید.

02166595897 و 02166595896  

پیشرفت در زمینه جراحی کمر 


در طول چند دهه گذشته پیشرفتهای عمده‌ای در زمینه تکنیک و تجهیزات و ایمپلنت برای جراحی دیسک کمر صورت گرفته است. تا پیش از این مهمترین پیشرفت در زمینه جراحی کمر مربوط به روشهای عکسبرداری پیش از جراحی می‌شده است که به جراحان اجازه می‌داده است تا به طور دقیق ضایعه ایجاد کننده درد را تشخیص دهند.تصویرسازی تشدید مغناطیسی (اسکن ام آر آی) جراحی کمر را متحول ساخته است. این اسکن بهترین روش برای تشخیص ضایعه و آسیب‌دیدگی ساختاری ایجادکننده درد در بیماران می‌باشد.مهم‌ترین عامل موفقیت جراحی کمر، تشخیص صحیح و دقیق پیش از جراحی می‌باشد. بدون تشخیص دقیق حتی در صورت انجام بهترین نوع جراحی هم شانس کمی برای دستیابی به نتیجه موفقیت‌آمیز وجود دارد. اگرچه جراحی ستون فقرات بوسیله جراح ارتوپدی یا جراح متخصص مغز و اعصاب انجام می‌شود، این نوع جراحی به خودی خود یک زمینه تخصصی محسوب می‌شود.با توجه به دقت مورد نیاز برای جراحیهای ستون فقرات، بسیاری از جراحان ارتوپدی یا متخصص مغز و اعصاب در دوره‌های تخصصی فلوشیپ اخیراً بر جراحی ستون فقرات تمرکز کرده‌اند. افزایش سطح دوره‌های تمرین تخصصی و تمرکز بر جراحی کمر، باعث پیشرفت در تکنیکهای جراحی شده که نهایتاً منجر به افزایش میزان موفقیت جراحی و کاهش عوارض ناخواسته (مانند کاهش درد پس از جراحی) در بسیاری از جراحیهای کمر شده است.

دلایل انجام جراحی کمر 


جراحی کمر یک نوع جراحی الکتیو (با قابلیت برنامه‌ریزی از قبل) است، به این معنی که به عنوان رویکردی جهت افزایش توانایی عملکردی بیمار و کاهش درد استفاده می‌شود.امکان دارد جراحی الکتیو از نظر پزشکی ضروری باشد. اصطلاح الکتیو در مورد جراحی کمر به این معناست که جراحی کمر به ندرت یک ضرورت به حساب می‌آید. تنها در موارد خیلی نادر مانند بیمارانی که دچار فقدان عملکرد عصبی پیش‌رونده هستند یا کسانی که مبتلا به بی‌اختیاری ناگهانی مثانه یا روده شوند، جراحی کمر ضروری می‌باشد.بوسیله جراحی دیسک کمر، موارد زیر انجام می‌پذیرند:

  • رفع فشار از ریشه عصبی یا طناب نخاعی
  • تثبیت قسمتهای (سگمان) ناپایدار یا دردناک بوسیله جراحی فیوژن ستون فقرات
  • کاهش ناهنجاری ( مانند جراحی اسکولیوز در ستون فقرات سینه‌ای)

جراحی دیسک کمر برای تشخیص عارضه انجام نمی‌شود. علت درد بیمار بوسیله باز کردن و بررسی ستون فقرات مشخص نمی‌شود. برای تشخیص علت ایجاد عارضه و تعیین روند جراحی از ارزیابی پیش از جراحی و عکسبرداری استفاده می‌شود.

جلوگیری از کمردرد پس از جراحی


سندرم یا علائم شکست جراحی کمر که با نام FBSS نیز شناخته می‌شود، در واقع یک اصطلاح نادرست می‌باشد زیرا که این عارضه در واقع سندرم نمی‌باشد. این اصطلاح برای توصیف وضعیت بیمارانی که جراحی کمرشان موفقیت‌آمیز نبوده و بعد از جراحی همچنان درد را احساس می‌کنند استفاده می‌شود. معادلی برای اصطلاح علائم شکست جراحی کمر در هیچ نوع جراحی دیگری وجود ندارد (برای مثال اصطلاحاتی مانند علائم شکست جراحی قلب یا علائم شکست جراحی زانو وجود ندارند).دلایل زیادی برای موفقیت یا عدم موفقیت جراحی کمر وجود دارند و حتی با وجود بهترین جراحان، پیش‌بینی موفقیت جراحی کمر بیش از 95 درصد نمی‌باشد.

دلایل شکست جراحی کمر و وجود درد پس از جراحی 


 متاسفانه جراحی دیسک کمر نمی‌تواند به طور کامل درد بیمار را برطرف کند.  این جراحی تنها قادر به ایجاد تغییر ساختاری می‌باشد. ضایعه ساختاری و آسیب‌دیدگی که احتمالاً عامل ایجاد کمردرد است بایستی پیش از جراحی ستون فقرات تشخیص داده شود. علت اصلی این که برخی از جراحیهای کمر مؤثر نبوده و برخی از بیماران پس از جراحی درد مداوم احساس می‌کنند این می‌باشد که ضایعه و آسیب‌دیدگی که تحت جراحی قرار گرفته است، علت اصلی درد بیمار نبوده است.

قابلیت پیش‌بینی درد پس از جراحی 

برخی از انواع جراحی دیسک کمر با توجه تسکین به علائم بیمار، قابل پیش‌بینی می‌باشند. برای مثال :

  • عمل جراحی دیسک کمر یا دیسککتومی (یا میکرودیسککتومی) که برای درمان فتق دیسک کمر که عامل پادرد است انجام می‌شود و جراحی بسیار قابل پیش‌بینی می‌باشد. اگرچه دیسککتومی برای فتق دیسک کمر که عامل کمر درد است کمتر موفقیت‌آمیز می‌باشد.
  • جراحی فیوژن ستون فقرات برای رفع عدم ثبات ستون فقرات (مانند لیزخوردگی مهره) تا حدی یک جراحی قابل پیش‌بینی محسوب می‌شود. اگرچه جراحی فیوژن برای درمان عارضه تخریبی چند سطحی دیسک کمر جهت کاهش درد بیمار پس از جراحی بسیار کمتر قابل پیش‌بینی می‌باشد.

بنابراین بهترین راه برای جلوگیری از شکست جراحی کمر، استفاده از جراحی‌هایی است که بیشترین احتمال موفقیت را داشته و همچنین بایستی اطمینان حاصل شود که آسیب‌دیدگی قبل از انجام جراحی به طور دقیق تشخیص داده شود.

دلایل دیگر شکست جراحی کمر و درد مداوم پس از جراحی 

علاوه بر دلایل ذکر شده برای شکست جراحی کمر، دلایل دیگری هم در شکست جراحی و درد مداوم پس از جراحی وجود دارند:

  • موارد مربوط به جراحی فیوژن (مانند عدم موفقیت در جوش دادن یا استفاده از ایمپلنت، و یا انتقال ضایعه به قسمتی که پس از جراحی تخریب شده و عاملی برای ایجاد درد می‌شود).
  • موارد مربوط به جراحی برای رفع فشار در قسمت کمر (مانند تنگی نخاعی یا فتق دیسک، رفع ناکافی فشار ریشه عصبی، آسیب‌دیدگی اعصاب پیش از جراحی که پس از جراحی رفع فشار بهبود پیدا نمی‌کند یا آسیب‌دیدگی اعصاب که در حین جراحی ایجاد می‌شود)
  • موارد مربوط به بافت اثر زخم ( مانند فیبروز اپی‌دورال که به معنی تشکیل بافت زخم در اطراف ریشه عصبی می‌باشد)
  • توانبخشی پس از جراحی (درد ناشی از عامل ایجادکننده درد ثانویه)

مراقبت‌های قبل و بعد از عمل جراحی 


مراقبت‌های پیش از جراحی 

  • در صورت انجام جراحی فیوژن، بایستی از استعمال دخانیات خودداری کنید زیرا که امکان دارد این کار از بهبود استخوانها جلوگیری کند. در مورد قطع مصرف دخانیات با جراح خود مشورت کنید.
  • ممکن است جراح یا متخصص بیهوشی به شما بگوید که مصرف برخی از داروها را قطع کنید زیرا این داروها می‌توانند بر نتیجه جراحی اثر بگذارند. در صورت مصرف داروهای زیر، جراح یا متخصص بیهوشی را مطلع سازید:
  • آسپیرین و داروهای ضد التهاب مانند ایبوپروفن، ادویل، موترین، الِو (Aleve) یا تورادول. مصرف این داروها بایستی حداقل 5 روز پیش از جراحی متوقف شود.
  • داروهای رقیق‌کننده خون مانند پلاویکس یا کومادین. شما بایستی پیش از جراحی برای کنترل داروهای رقیق‌کننده خون به کلینیک ویژه ترومبوز مراجعه کنید.
  • با خود کفشهای راحت مانند کفش مخصوص دویدن و لباس راحت برای خواب و شلوار ورزشی همراه داشته باشید. گروه مراقبتهای ویژه روز پس از جراحی شما را به پیاده‌روی خواهند برد بنابراین جهت ایمنی و راحتی به موارد ذکر شده نیاز خواهید داشت.
  • ترتیبی دهید تا پس از جراحی کسی بتواند شما را به منزل برساند. امکان دارد تا چندین هفته پس از جراحی برای رفت و آمد به کمک نیاز داشته باشید. در صورت انجام فیوژن، از جراح در مورد امکان رانندگی سؤال کنید.
  • ترتیبی دهید تا پس از جراحی کسی در منزل همراه شما بماند یا به طور منظم وضعیت شما را بررسی کند. شما قادر هستید راه بروید ولی برای فعالیتهای خانگی مانند تمیزکاری، خرید و آشپزی به کمک نیز خواهید داشت. بهتر است پیش از جراحی خرید را انجام داده و مقداری غذا برای خود آماده کنید.

پس از جراحی 

در ارتباط با مدت زمان بهبودی باید توجه داشته باشید که هر کسی در زمان مختلفی بهبود پیدا می‌کند. سرعت زمان بهبودی به عوامل زیر بستگی دارد:

  • وضعیت کلی سلامتی
  • وضعیت تناسب اندام
  • نگرش و طرز فکری بیمار
  • استعمال دخانیات
  • شدت عارضه کمری
  • نوع جراحی انجام شده

فیزیوتراپی پس از جراحی کمر


فیزیوتراپی پس از جراحی کمر

متخصص فیزیوتراپی در بهبود حرکتی، تسکین درد و بهبود وضعیت بدنی تخصص دارد. متخصص فیزیوتراپی از تمرینات ویژه‌ای برای تقویت و بهبود دامنه حرکتی پس از جراحی استفاده می‌کند. قبل از جراحی متخصص فیزیوتراپی برای بررسی بیمار را ملاقات می‌کند و در بیمارستان و پس از جراحی نیز وضعیت بیمار را بررسی کرده و پس از رفتن به منزل بیمار بایستی فیزیوتراپی ادامه دهد. تحقیقات نشان می‌دهند که ورزش پس از جراحی کمر منجر به دستیابی به نتایج بهتری می‌شود.

ارزیابی وضعیت بیمار جهت فیزیوتراپی 

پس از برنامه‌ریزی جهت لامینکتومی یا دیسککتومی، جراح و متخصص فیزیوتراپی در مورد برنامه درمان مشورت می‌کنند. ارزیابی جهت انجام فیزیوتراپی شامل موارد زیر می‌باشد:

  • بررسی سابقه بیمار - متخصص فیزیوتراپی سابقه بیمار را به طور شفاهی یا کتبی بررسی می‌کند. سؤالات مطرح شده در سابقه در مورد آسیب‌دیدگی، علائم و عوارض ناشی از جراحیهای قبلی می‌باشند. همچنین سابقه پزشکی بیمار نیز بررسی می‌شود.
  • بررسی وضعیت بدنی بیمار – وضعیت صحیح بدنی نقشی اساسی در سلامت ستون فقرات دارد بنابراین متخصص فیزیوتراپی وضعیت بدنی بیمار را قبل و بعد از جراحی بررسی و در حالت نشسته و ایستاده ارزیابی می‌کند. این کار جهت کمک به بیمار برای حفظ وضعیت صحیح بدنی انجام می‌شود.
  • دامنه حرکتی – متخصص فیزیوتراپی دامنه حرکتی ستون فقرات را با استفاده از اینکلاینومتر (انحراف‌سنج) حبابی یا گونیومتر (زاویه‌یاب) اندازه‌گیری می‌کند. از این ابزار برای بررسی خط مبنای حرکتی ستون فقرات استفاده می‌شود.
  • قدرت – برای سنجش قدرت بیمار، متخصص فیزیوتراپی از روشهای ویژه‌ای استفاده می‌کند. چنانچه بیمار دچار فلج عضلانی یا ضعف ناشی از فشردگی عصب نخاعی پیش از جراحی باشد، متخصص فیزیوتراپی این مطلب را ثبت می‌کند. پس از جراحی، قدرت بیمار سنجیده می‌شود تا برنامه درمانی طرح‌ریزی شود.
  • ارزیابی بافت اثر زخم – پس از جراحی کمر، امکان دارد 1 تا 3 زخم کوچک ناشی از جراحی روی کمر وجود داشته باشند. متخصص فیزیوتراپی قابلیت حرکتی بافت اثر زخم و محدودیت حرکتی مرتبط با زخم را بررسی می‌کند.
  • غربالگری عصب‌شناختی – این روش برای ارزیابی عملکرد عصب نخاعی استفاده می‌شود. متخصص فیزیوتراپی از چکش رفلکس برای بررسی واکنش تاندون عمقی استفاده می‌کند. آزمونهای لمس و فشار نیز برای بررسی توانایی حواس استفاده می‌شوند.
  • تست انعطاف‌پذیری – این آزمایش برای بررسی توانایی چرخش از سمتی به سمت دیگر، خم شدن در قسمت کمر و چرخش به سمت عقب استفاده می‌شود. گروه عضلات مانند عضله چهار سر ران، عضلات ساق پا و عضله همسترینگ نیز بررسی می‌شوند. متخصص فیزیوتراپی گرفتگی عصب سیاتیک و همچنین تشکیل بافت زخم را که بر انعطاف‌پذیری تأثیر می‌گذارد بررسی می‌کند.
  • ارزیابی عملکردی – متخصص فیزیوتراپی عملکرد کلی بیمار را قبل و بعد از جراحی ارزیابی می‌کند و مواردی مانند توانایی بیمار در فعالیت های خانگی و محیط کار و محدودیت های حرکتی را بررسی می‌کند. چنانچه بیمار در انجام فعالیتهای روزانه مشکل داشته باشد، متخصص فیزیوتراپی آزمون ارزیابی ظرفیت عملکردی را انجام می‌دهد.

درمان به کمک فیزیوتراپی 

پس از جراحی کمر موارد زیر انجام خواهند شد :

  • تمرینات ورزشی - متخصص فیزیوتراپی برنامه تمرینی ویژه پس از جراحی را برای شما طرح‌ریزی خواهد کرد. این برنامه بر ورزشهای مربوط به محدوده حرکتی در قسمت کمر و همچنین تمارین تقویتی قسمت لگنی و میان‌تنه تمرکز دارد. همچنین برای بهبود عملکرد قلبی عروقی و مقاومت بدن نیز تمارینی انجام می‌شود. برای دستیابی به انعطاف‌پذیری عضلات نیز  تمرینهای ویژه‌ای انجام خواهند شد.
  • مدالیته‌های درمانی – برای کنترل درد پس از جراحی، از مدالیته‌هایی مانند اولتراسوند، گرما و سرمادرمانی و تحریک الکتریکی استفاده می‌شود. سرما باعث کاهش درد و ورم شده و گرما باعث بهبود جریان خون و تسکین عضلات می‌شود.
  • ماساژ محل زخم – برای رفع سفتی و خشکی اطراف برشهای جراحی، متخصص فیزیوتراپی از روشهای مختلفی استفاده می‌کند. استفاده از ماساژ باعث بهبود حرکتی و تسکین درد می‌شود.

2 تمرین برای عضلات شکمی پس از جراحی ستون فقرات 


2 تمرین برای عضلات شکمی پس از جراحی ستون فقرات

فیزیوتراپی بخش مهمی از روند بهبود پس از جراحی می‌باشد. ولی بایستی در انجام ورزشها در هنگام بهبود دقت کنید. برخی از حرکات کششی و تمارین (مانند دراز نشست) فشار زیادی بر زخمهای جراحی در قسمت کمر وارد کرده و باعث ایجاد التهاب در هنگام بهبود می‌شوند. در این قسمت‌ها تمرین‌های بی‌خطری برای انجام در منزل پس از جراحی شرح داده خواهند شد که برای تقویت عضلات میان‌تنه و بهبود حرکتی پس از جراحی مفید می‌باشند.

حرکت پلانک 

حرکت پلانک

پلانک حرکت بسیار موثری برای تقویت عضلات شکمی بدون نیاز به چرخش یا خم کردن کمر است.

  • در حالت شنای روی زمین قرار بگیرید.
  • به جای قرار دادن کف دست روی زمین، ساعد خود را زیر بدن روی زمین قرار داده و دست ها به گونه‌ای باشند که تشکیل یک مثلث بدهند.
  • تا حد ممکن بدن خون را مستقیم و موازی با زمین قرار دهید.
  • این حالت را برای 10 ثانیه نگه داشته و سپس حالت قبل بازگردید.
  • این حرکت را تا حد امکان تکرار کنید.

بالا آوردن پا 

بالا اوردن پا

این حرکت برای تقویت عضلات پایینی شکم بدون نیاز به حرکت کمر بسیار مؤثر است.

  • روی زمین دراز کشیده، پاها صاف روی زمین و دستها را در دو طرف بدن قرار دهید.
  • به آرامی پای راست خود را به سمت بالا ببرید و دقت کنید که زانو خم نشود.
  • این حالت را برای چند ثانیه حفظ کرده و سپس پا را روی زمین برگردانید.
  • این حرکت را برای پای دیگر نیز انجام دهید.

روش‌های مدرن جراحی کمر برای کاهش درد بیمار تا حد ممکن پس از جراحی طراحی شده‌اند. چنانچه نیاز به جراحی ستون فقرات جهت درمان فشردگی اعصاب،  تخریب دیسک یا مشکلات دیگر دارید از روشهای مدرن جراحی کمر استفاده کنید. این نوع جراحیها مورد تأیید تحقیقات و پزشکان بوده و در مدت زمان کمتری نسبت به دیگر روش های جراحی قابل انجام هستند و بهبود در این نوع جراحی سریع‌تر انجام می‌شود.