درمان گرفتگی ناگهانی عضلات پا( اسپاسم)با دارو، فیزیوتراپی و ورزش

گرفتگی پا هنگامی رخ می‌دهد که عضلات ناگهان منقبض شوند که باعث درد شدیدی در پا می‌شود. به این عارضه اسپاسم می‌گویند. وقتی این عارضه بروز می‌کند نمی‌توانید عضلات درگیر را کنترل کنید. گرفتگی می‌تواند از چند ثانیه تا ده دقیقه طول بکشد. وقتی که اسپاسم برطرف می‌شود دوباره می‌توانید عضلات درگیر را کنترل نمایید.

انواع گرفتگی پا


دو نوع عمده گرفتگی پا وجود دارد:

گرفتگی پای ایدیوپاتیک که هیچ دلیل مشخصی ندارد

گرفتگی پای ثانویه که علامت بالینی یا عارضه‌ای از یک بیماری است.

دلایل گرفتگی پا


دلایل-گرفتگی-پا

برخی از دلایل گرفتگی پا عبارتند از:

علل سبک زندگی

برخی از فعالیت‌های خاص هستند که باعث می‌شود بیشتر مستعد گرفتگی پا شوید. این فعالیت‌ها شامل فعالیت‌هایی می‌شوند که عمدتاً بر عضلات پا متمرکز هستند، از جمله:

  • دوی تفریحی
  • تمرینات قدرتی پا
  • ورزش‌هایی که مستلزم دوی زیاد هستند، همچون فوتبال یا بسکتبال
  • برخی متخصصین می‌گویند خستگی عضله اصلی‌ترین دلیل گرفتگی پاست. وقتی که این عضلات خسته در آب و هوای گرم قرار می‌گیرد یا وقتی که به اندازه کافی آب نمی‌خورید خطر بیشتر خواهد بود.

دلایل پزشکی

بارداری، و همچنین برخی عارضه‌های پزشکی، می‌توانند خطر بروز گرفتگی پا را افزایش دهند. اگر هر یک از بیماری‌ها را دارید بیش از سایرین دچار گرفتگی پا خواهید شد:

  • بیماری آدیسون
  • نارسائی کلیه
  • مشکلات تیروئید
  • بیماری پارکینسون
  • دیابت نوع دو
  • سارکوئیدوز
  • سیروز
  • بیماری عروقی پیرامونی

بعلاوه، داروها نیز می‌توانند باعث گرفتگی پا شوند، از جمله:

  • قرص‌های ضد بارداری
  • دیورتیک‌ها (افزاینده‌های ادرار)
  • ناپروکسن (آلیو)
  • آلبوترول، یکی از داروهای آسم
  • استاتین

علائم بالینی


علائم-بالینی-گرفتگی-پا

اکثر موارد گرفتگی ماهیچه در عضلات پا بروز می‌کند، مخصوصاً عضلات ساق پا. علاوه بر درد ناگهانی و شدید، شاید زیر پوست خود برآمدگی سفت بافت عضله را احساس کنید.

طرح درمان


اگر گرفتگی پا دلیل پیش زمینه‌ای داشته باشد (گرفتگی پا ثانویه)، درمان آن علت پیش زمینه‌ای می‌تواند به تسکین علائم شخص در بسیاری از موارد کمک کند. برای مثال، گرفتگی پای ثانویه مرتبط با بیماری کبد ناشی از وجود میزان زیادی سم در خون است که باعث اسپاسم عضلات می‌شود. پس می‌توان از آرام بخش‌های عضلانی برای کمک به پیشگیری از ابتلای عضلات به اسپاسم استفاده کرد. اگر هیچ دلیل پیش زمینه‌ای وجود نداشته باشد (گرفتگی پای ایدیوپاتیک)، معمولاً ترکیبی از ورزش، داروهای مسکن و فیزیوتراپی تجویز می‌شود.

منیزیم

اگر بطور مکرر دچار گرفتگی پا می‌شود که با هیچ عارضه جدی دیگری مرتبط نیست، شاید بهتر باشد کمی منیزیم به رژیم غذایی خود اضافه کنید. آجیل و دانه‌های مقوی یکی از منابع عالی منیزیم هستند. منیزیم برای درمان گرفتگی ماهیچه در زنان باردار نیز توصیه می‌شود، ولی مطالعات بیشتری باید انجام گیرد. در دوران بارداری، پیش از مصرف هرگونه مکمل منیزیم با پزشک خود مشورت کنید.

گرما

بسیاری از مربیان ورزشی و فیزیوتراپ‌ها استفاده از منیزیم را بیرون از بدن بصورت نمک‌های اپسوم توصیه می‌کنند. استفاده از درمان‌های سنتی را نیز امتحان کنید، استفاده از حوله خیس و فشردن آن را روی عضله گرفته یا استفاده از حوله خیسانده شده در آب گرم توصیه می‌شود. در حقیقت، حوله خیسانده شده در آب گرم بسیار آرامش بخش است، چه از نمک‌های اپسوم استفاده شود چه نشود. استفاده از پدهای گرم کننده همچون زیفت نیز ممکن است به تسکین درد کمک کند.  از خفیف‌ترین نوع پد شروع کنید و تنها در صورتی سراغ پدهای قوی‌تر بروید که اصلاً تسکین دردی تجربه نکردید. اگر به دیابت مبتلا هستید یا اگر ضایعه نخاعی دارید، یا اگر عارضه دیگری داشتید که شاید از حس کردن گرما از طریق پوست جلوگیری می‌کرد، پد گرم کننده گزینه مناسبی برای شما نیست.

نوشیدن آب

یکی دیگر از راه‌های ممکن برای رفع گرفتگی پا نوشیدن آب است. شاید تسکین درد با این روش کمی بیشتر طول بکشد ولی وقتی آب می‌نوشید یا از نوشیدنی‌های ورزشی با الکترولیت از گرفتگی‌های بعدی پیشگیری خواهد کرد.

ورزش کردن

راه رفتن شاید به تسکین گرفتگی پا کمک کند زیرا سیگنال‌هایی را به عضلات می‌فرستد که باید پس از منقبض شدن خود را ریلکس کند. اگر تمام این روش‌ها نتوانستند درد را تسکین دهند و شما همچنان گرفتگی ماهیچه داشتید، ماساژ را امتحان کنید.

دارو

 

داروی-گرفتگی-پا

  • مسکن‌های درد بدون نسخه: گاهی اوقات اسپاسم عضلات می‌تواند باعث درد بسیار شدید شود. از پزشک خود در مورد داروهای بدون نسخه همچون داروهای ضدالتهاب غیر استروئیدی سوالات خود را بپرسید. چند نمونه از این داروها ایبوپروفن (آدویل) یا ناپروکسن سدیم (آلیو) است. شاید مصرف استامینوفن (تیلنول) نیز درد را تسکین دهد.
  • داروهای ضد التهاب: این داروها هرگونه التهاب یا تورم بیش از حد را در ناحیه درگیر کاهش خواهد داد. داروهای ضد التهاب می‌تواند به افزایش جریان خون کمک کند که باعث می‌شود ناحیه دردناک بهبود یابد. پزشک به احتمال زیاد مصرف داروی ضد التهاب بدون نسخه (همچون ایبوپروفن) را تجویز خواهد کرد.
  • مصرف آرام بخش عضلات:اگر مصدومیت دارید یا عضله شما دائما یا مکرراً دچار گرفتگی می‌شود، باید به پزشک مراجعه کنید. پزشک می‌تواند داروهایی را تجویز کند که به ریلکس شدن عضلات کمک می‌کند و جریان خون را افزایش دهد. اگر دارویی که مصرف می‌کنید باعث اسپاسم عضلانی می‌شود با پزشک خود صحبت کنید. فلکسریل (سایکلوبنزاپرین) یکی از متداول‌ترین داروهایی است که برای اسپاسم‌های عضلانی متوسط تا شدید تجویز می‌شود که تأثیر خود را روی سیستم عصبی مرکزی می‌گذارد و عضلات شما را ریلکس می‌کند. اگرچه این داروها نیز به تسکین درد کمک می‌کند ولی داروهای ضدالتهاب غیر استروئیدی (NSAIDها) بهتر می‌توانند علائم حاد ناشی از اسپاسم عضلانی را تسکین دهند.

 فیزیوتراپی

فیزیوتراپی-گرفتگی-پا

برخی از روش های فیزیوتراپی برای گرفتگی پا عبارتند از:

  • درمان با فراصوت : امواج درمانی فراصوت یکی از تجهیزاتی است که فیزیوتراپ‌ها بطور رایجی از آن استفاده می‌کنند. شیوه کار درمان با فراصوت از طریق عبور دادن امواج صوتی به داخل بافت است که به تسکین درد، التهاب و اسپاسم عضلات کمک می‌کند و دامنه حرکتی عضله را افزایش می‌دهد. از امواج فراصوت می‌توان برای تولید تغییرات گرمایشی و غیر گرمایشی در بافت استفاده کرد.
  • تحریک الکتریکی اعصاب: شیوه کار دستگاه TENS از طریق ارسال پالس‌های بدون درد به بسیاری از اعصاب مختلف است که زیر پوست قرار دارند. همزمان با متصل شدن پالس‌های الکتریکی و اعصاب، سیستم عصبی بدن پیغام‌هایی را به مغز می‌فرستد که باید در عوض احساس درد احساس خارش یا سوزش داشته باشد. در نتیجه این احساس خارش جایگزین احساس درد و ناراحتی قبلی می‌شود. این سیگنال از طریق الکترودهایی ارسال می‌شوند که به گونه‌ای طراحی شده‌اند تا به از طریق پدهایی که به بدن می‌چسبد پوست بچسبند، می‌توان این الکترودها را روی کمر، شانه‌ها، زانوها یا تقریباً هر جایی که اسپاسم یا درد وجود دارد قرار داد.
  • ماساژ درمانی : ماساژ درمانی می‌تواند جریان خون را بهبود بخشیده و به ریلکس شدن عضلات کمک کند. اگر احساس می‌کنید که اسپاسم ناشی از استرس عمومی شماست، ماساژ درمانی می‌تواند به تسکین درد کمک کند. ممکن است تنها پس از یک جلسه درمان تفاوت را احساس کنید. هرچند معمولاً باید در مدت چند ماه، چندین جلسه درمانی را ببینید تا نتایج دائمی از ماساژ درمانی بگیرید.

 در یک کلام

گرفتگی پا به صورت ناگهانی اتفاق می‌افتد و ممکن است تا ده دقیقه طول بکشد. در زمان گرفتگی پا نمی‌توان آن را حرکت داد. ورزش‌هایی همچون فوتبال و بسکتبال، بارداری، برخی از بیماری‌ها مانند پارکینسون، سیروز، دیابت و مصرف برخی از داروها می‌تواند باعث گرفتگی پا شود. در صورتیکه گرفتگی پا به دلیل بیماری خاصی باشد بعد از درمان بیماری برطرف خواهد شد. اما گاهی علت گرفتگی پا ناشناخته است. در این مواقع استفاده از منیزیم، پد گرم، نوشیدن آب، پیاده روی، استفاده از داروهایی همچون ایبوپروفن، ماساژ درمانی، آلتراسوندتراپی، تحریک الکتریکی اعصاب و ورزش می‌تواند به رفع گرفتگی پا کمک کند.

ورزش


برخی از ورزش‌ها که به رفع گرفتگی پا کمک می‌کنند عبارتند از:

کشش عضله ساق پا با استفاده از حوله

کشش-عضله-ساق-پاپای خود را در یک حوله قرار دهید و بصورت افقی دراز بکشد. حوله را به گونه‌ای بپیچید که دور ناحیه‌‍ای از پا که گرفتگی دارد را بگیرد. انتهای باز آن را بگیرید و آن را محکم بگیرید. این کشش با فشردن پا و ماساژ دادن موثر عضلات پا بر تسکین گرفتگی پا اثر می‌گذارد.

کشش عضله داخلی ساق پا

کشش-عضله-داخلی-ساق-پا

به حالت نشسته یک پای خود را دراز کنید (آن ساقی که می‌خواهید کش دهید) و دیگری را خم نگاه دارید، به گونه‌ای که زانویتان به قفسه سینه‌تان بچسبانید. انتهای انگشت شست پای خمیده خود را بگیرید و تا جای ممکن آن را به داخل بدن بکشید.

کشش تاندون آشیل

کشش-تاندون-آشیل

در حالت نشسته یک پای خود را دراز کرده و دیگری را خم نگاه دارید. پاشنه پای خود را به باسن نزدیک کنید. همانطور که پاشنه را روی زمین نگاه داشته‌اید انگشتان پای خود را بالا بیاورید، تا وقتی که گرفتگی عضله تسکین نیافته کشش را نگاه دارید.

سوالات رایج


تخمین دقیق رواج گرفتگی عضله پا در بین مردم بسیار دشوار است زیرا اکثر افراد برای چنین علائمی به پزشک مراجعه نمی‌کنند. ولی آنچه از شواهد پیداست، به نظر می‌رسد که دو گروه از مردم به طور ویژه مستعد گرفتگی عضله پا هستند.

  • بزرگسالان بالای 60 سال: به نظر می‌رسد که یک سوم افراد بالای 60 سال دچار گرفتگی عضله پا می‌شود، 40 درصد از این افراد سه بار یا بیشتر دچار گرفتگی می‌شوند.
  • زنان باردار: تخمین زده می‌شود که یک سوم زنان باردار دچار گرفتگی عضله پا می‌شوند، معمولاً در سه ماهه انتهایی بارداری (از هفته بیست و هفتم تا روز زایمان).

هرچند، افراد در تمام گروه‌های سنی، از جمله کودکان، دچار گرفتگی عضله پای ناشناخته (ایدیوپاتیک) می‌شوند. به نظر نمی‌رسد که تفاوتی بین نرخ گرفتگی پا در مردان و زنان باشد.

خیر. در حالی که هر دو عارضه پا در شب یا در حین استراحت بروز می‌کنند، سندروم پای بی‌قرار باعث درد یا گرفتگی نمی‌شود. سندروم پای بی‌قرار بیشتر باعث ناراحتی یا خارش می‌شود که در نتیجه فرد دائماً پای خود را حرکت می‌دهد. در حین حرکت، بی‌قراری پا تسکین می‌یابد ولی ناراحتی پا با توقف حرکت بازخواهد گشت. این علامت در گرفتگی پای شبانه رخ نمی‌دهد، بلکه عضله‌ای که دچار گرفتگی شده را باید بصورت فعال کش داد تا تسکین یابد.

برای جلوگیری کردن از بروز گرفتگی عضله باید:

  • بیشتر از غذاهایی که مصرف کنید که سرشار از ویتامین‌ها، منیزیم و کلسیم هستند.
  • به اندازه کافی آب بنوشید.
  • پیش از ورزش کردن بدن خود را گرم کنید.