درمان فلج بل و کج شدن صورت (عصب هفتم صورت ) با توانبشخی صورت

فلج-بل

فلج بل در اثر التهاب عصب صورت ایجاد شده و در اثر فشار وارده، صورت در قسمتی که عصب دچار آسیب‌ شده است فلج خواهد شد. فلج عصب صورت یکی از شایع‌ترین عارضه‌هایی است که در آن تنها یک عصب آسیب می‌بیند، و فلج بل نیز شایع‌ترین علت فلج صورت می‌باشد. فلج بل مهمترین عامل فلج صورت است و در حدود 60 درصد از تمامی موارد فلج صورت در اثر فلج بل می‌باشد. این عارضه از هر صدهزار نفر، بین 20 تا 40 نفر را در هر سال مبتلا می‌سازد. آمار دقیق فلج بل مشخص نمی‌باشد زیرا که همه افراد مبتلا به این عارضه شناسایی نشده‌اند.

فلج بل عموماً بین سنین 15 تا 60 سالگی رخ می‌دهد. علت می‌تواند این باشد که زنان در سومین دوره سه‌ماهه از بارداری (سه ماه آخر) در معرض ابتلا به فلج بل هستند. همچنین امکان ابتلا به فلج بل در زمستان بیشتر می‌باشد. خوشبختانه فیزیوتراپی کمک بزرگی به درمان عارضه خواهد کرد

چنانچه احتمال می‌دهید که به فلج بل مبتلا شده‌اید، بایستی هرچه سریعتر به پزشک مراجعه کنید. بسیار اهمیت دارد که پس از آغاز این عارضه تا 72 ساعت به پزشک مراجعه کنید، زیرا که تحقیقات نشان می‌دهند که در این بازه زمانی درمان به بهترین وجه پاسخ خواهد داد. ابتلا به این عارضه ناگوار و گمراه‌کننده می‌باشد و امکان دارد شخص مبتلا به فلج بل تصور کند که سکته کرده است. البته در فلج بل نیمی از صورت از جمله پیشانی دچار فلج خواهد شد (درحالیکه در صورت سکته کردن، پیشانی دچار مشکل نمی‌شود). همچنین در فلج بل دستان، بازوها و پاها دچار ضعف نخواهند شد.

دکتر حمید روشندل پس از تشخیص دقیق عارضه فلج بل با موثرترین شیوه‌های درمانی در فیزیوتراپی تا آخرین مرحلهٔ درمان با بیمار همراه خواهد بود.

برای کسب اطلاعات بیشتر و یا رزرو نوبت با شماره تلفن‌های 02166595897 و 02166595896   تماس حاصل فرمایید.

علت ایجاد فلج بل چیست؟


فلج بل یک عارضه ایدیوپاتیک (ناشناخته) می‌باشد، به این معنی که هیچ علت قطعی برای آن مشخص نشده است. علت این که چرا عصب صورت تحت فشار قرار می‌گیرد معلوم نیست؛ اگرچه عواملی همچون ویروسها (ازجمله تبخال، آنفولانزا و عفونت مجرای تنفسی) و همچنین ضعیف شدن دستگاه ایمنی و استرس می‌توانند در ایجاد این عارضه دخیل باشند.

اگرچه هیچ دلیل مشخصی در ایجاد فلج بل تعیین نشده است، مبتلایان به این عارضه بایستی از وضعیت بیماری خود آگاه باشند، مدت زمان زیادی استراحت کنند (حتی اگر نشانه دیگری نداشته باشند) و از رژیم غذایی سالم استفاده کنند. چنانچه شاغل هستید یا زمانی را در مدرسه سپری می‌کنید، بایستی جهت بهبودی حتماً زمانی را به استراحت اختصاص دهید.

علائم فلج عصب صورت چیست؟


 

علائم

  • فلج عصب صورت یا فلج بل معمولاً ناگهانی و بدون اطلاع قبلی ایجاد شده و ساعتها طول می‌کشد (حداکثر 72 ساعت). در هر هشت مورد از ده مورد بیماری، بهبودی چند هفته تا چند ماه زمان می‌برد. تعدادی از علائم اصلی فلج بل را در زیر مشاهده می‌کنید :
  • فلج جزئی یا کامل (معمولاً) نیمی از صورت و عدم توانایی در بستن چشم در سمت آسیب‌دیده، گاهی همراه با افتادگی قسمت آسیب‌دیده صورت (بسته به شدت آسیب‌دیدگی عصبی).
  • تقریباً در یک درصد از موارد، هر دو طرف صورت فلج می‌شوند.
  • درد شدید در گوش داخلی در زمان آغاز فلج
  • اختلال و تغییر در حس چشایی
  • حساسیت به صدای بلند
  • خشکی چشم در قسمت آسیب‌دیده و عدم توانایی بستن چشم به طور کامل. در برخی از مواقع عدم توانایی بستن چشم به طور کامل می‌تواند منجر به آب‌ریزش چشم شود تا چشم بتواند خشکی چشم را جبران کند. در این حالت بایستی از قطره/ پماد برای روانسازی چشم استفاده کرد.
  • دشواری در خوردن غذا به علت از دست دادن کنترل لبها و گونه در یک طرف صورت؛ درنتیجه ممکن است غذا در برخی از قسمتهای دهان گیر کرده و امکان آبریزش غیر ارادی از دهان نیز وجود دارد.
  • دشواری در تکلم روان و واضح، خصوصاً هنگام تلفظ اصوات و حرفهای به خصوص مانند ب و پ.
  • آبریزش بینی در قسمت آسیب‌دیده، به علت از دست دادن کنترل عضلات اطراف بینی.

نحوه تشخیص فلج بل


تشخیص فلج بل بوسیله رد احتمال دلایل دیگر ایجاد عارضه انجام می‌شود.

پزشک از بررسی عصب‌شناختی استفاده می‌کند و از بیمار می‌خواهد که تعدادی از حرکات صورت مانند بستن چشم، جمع کردن لبها، بالا بردن ابروها و لبخند را انجام دهد. در صورتی که توانایی حرکت قسمت آسیب‌دیده صورت دچار اختلال شده و یا حرکات صورت به شدت مختل شده و بیمار هیچ علائم دیگری ندارد، احتمالاً فرد به فلج بل مبتلا شده است.

برای حذف احتمال دلایل دیگر ایجاد عارضه، پزشک از بیمار خواسته تا کارهای زیر را انجام دهد:

  • آزمایش خون برای رد احتمال دلایل دیگر مانند بیماری لایم و سندرم رامسی هانت.
  • عکسبرداری مانند ام آر آی و سی تی اسکن برای حذف احتمال مواردی مانند تومور.
  • آزمایش گوش و حلق و بینی (ENT)
  • در برخی از مواقع پس از آغاز فلج صورت آزمایش عصبی با نام الکترومیوگرافی (نوار عصب و عضله -EMG) جهت تشخیص آسیب عصب صورت انجام گرفته و در صورت وجود آسیب‌دیدگی، میزان آسیب بررسی خواهد شد. این آزمایش برای تشخیص عارضه نمی‌باشد ولی اطلاعات مفیدی در ارتباط با نحوه عملکرد عصب صورت به دست می‌دهد.

درمان اولیه برای فلج بل


بهترین حالت بهبودی زمانی انجام می‌شود که مدت زمان و شدت فشردگی عصب (التهاب) به حداقل برسد.

مصرف دارو

مصرف-دارو

درمان اصلی برای کاهش التهاب و فشار بر عصب صورت استفاده از استروئیدهای خوراکی است. چنانچه احتمال ابتلا به سندرم رامسی هانت وجود داشته باشد، بایستی از داروهای ضد ویروس هم استفاده شود.

  • داروهای استروئیدی و ضد ویروس جهت بیشترین تأثیر بایستی در طول 72 ساعت از ظهور علائم مصرف شوند.
  • پردنیزولون یک داروی استروئیدی بوده که برای درمان فلج بل تجویز می‌شود و شدت حمله را کاهش می‌دهد. لطفاً توجه شود که پس از 72 ساعت، هیچ مدرکی وجود ندارد که نشان دهد داروی استروئیدی در بهبود مؤثر است.
  • آسیکلوویر یک داروی ضد ویروس بوده که معمولاً هنگامی که احتمال ابتلا به سندرم رامسی هانت (عفونت ویروسی) وجود داشته باشد، برای درمان اولیه فلج عصب صورت استفاده می‌شود (برای مثال به سبب وجود ضایعات پوستی مانند راش یا تاول اطراف گوش، پوست سر یا خط مو). ممکن است در داخل دهان هم تاول وجود داشته باشد. تحقیقات اخیر نشان می‌دهند که داروهای ضد ویروس تأثیر در در بهبود فلج بل ندارند.

لطفاً توجه شود که با وجود درمان موقتی با داروهای استروئیدی، برخی از بیماران به طور کامل بهبود پیدا نمی‌کنند ولی دلیل این مطلب هنوز به طور کامل مشخص نیست.

مراقبت از چشم

مراقبت-از-جشممراقبت از چشم در مراحل اولیه فلج عصب صورت بسیار اهمیت دارد. امکان دارد بیمار قادر نباشد چشمش را ببندد یا بتواند به طور کامل چشم را باز و بسته کند، بنابراین فرد بایستی چشم را از آسیب‌دیدگی محافظت کند.

  • پزشک برای محفاظت و مرطوب نگه داشتن قرنیه برای بیمار اشک مصنوعی تجویز خواهد کرد. چنانچه فلج به طور کامل باشد، بیمار بایستی شبها نیز چشمهای خود را با نوار مخصوص ببندد.
  • توجه داشته باشید که بسیار اهمیت دارد که از حرکت دادن اجزای صورت خود با زور و اِعمال فشار خودداری کنید. ثابت شده است که انجام چنین حرکاتی می‌تواند باعث ایجاد سینکینزی (انقباض ناخواسته و ناهماهنگ عضلات) شود. انجام با فشار حرکات همچنین می‌تواند باعث افزایش آسیب‌دیدگی در صورت شود.

تزریق بوتاکس

تزریق-بوتاکس

یکی از روشهای درمانی مراجعه به پزشک متخصص و تزریق بوتاکس می‌باشد. هدف از این کار کاهش فعالیت بیش از حد عضلات سفت و محکم و کاهش حرکات غیرارادی (سینکینزی) و ایجاد تعادل در حالت ظاهری چهره می‌باشد.

درمان فلج طولانی‌مدت / دائمی عصب صورت (توانبخشی)


چنانچه با گذشت سه ماه بهبود کامل حاصل نشد، امکان دارد آسیب‌دیدگی عصب شدید بوده و نیاز به درمان بیشتر باشد. بیمارانی که کاملاً بهبود نیافته‌اند بایستی برای رد احتمال دلایل دیگر ضعف در صورت به متخصص مراجعه کنند. درمان شامل موارد زیر می‌باشد:

فیزیوتراپی

فیزیوتراپی

 یکی از روشهای درمانی مراجعه به متخصص فیزیوتراپی و گفتاردرمانی برای توانبخشی عارضه‌های صورت است. چنانچه علائم پس از گذشت سه ماه هنوز وجود دارند، بایستی به پزشکی که در درمان و کنترل فلج بل تخصص دارد مراجعه کنید.

درمان فیزیوتراپی شامل موارد زیر می‌باشد:

  • تحریک الکتریکی عصب : در این روش جریان الکتریکی بوسیله ابزاری جهت تحریک عصب صورت برای حرکات عضلات تولید می‌شود.
  • الکترونوروگرافی که انتقال سیگنال بوسیله اعصاب را اندازه‌گیری می‌کند.
  • درمان هایپرباریک (اکسیژن پرفشار) که از میزان بالای اکسیژن استفاده می‌کند
  • طب سوزنی

در مورد خطرات و عوارض جانبی هر یک از این روشها با پزشک خود مشورت نمایید.

آیا نیازی به انجام جراحی می‌باشد؟


در تعداد کمی از موارد، در صورتیکه پس از گذشت زمان طولانی (حداقل دو سال) همچنان علائم شدید در بیمار  وجود دارد، امکان دارد به جراحی نیاز باشد. تنها در صورتی جراحی به بیمار توصیه می‌شود که بیمار درمان مورد نیاز فلج بل جهت بهبود تون عضلانی و حالت ظاهری چهره و سینکینزی را انجام داده باشد.

وضعیت بهبودی بیماران مبتلا به فلج بل به چه صورت می‌باشد؟


مدت زمانی که طول می‌کشد تا فشار از روی عصب برداشته شود و بهبود پیدا کند به آسیب اولیه بستگی دارد.

تحقیقات نشان داده‌اند که بیش از 70 درصد بیماران مبتلا به فلج بل به طور کامل بهبود پیدا می‌کنند. امکان دارد وضعیت بیماری پس از 2 یا 3 هفته از آغاز آسیب بهبود پیدا کند، اگرچه ممکن است بهبود کامل 3 تا 6 ماه و یا بیشتر هم زمان ببرد.

در 20 تا 30 درصد موارد باقیمانده، آسیب عصبی شدیدتر بوده و بیماران همچنان دارای علائم هستند، به این شکل که امکان دارد عضلات فلج باقی نمانده و وجود عارضه به علت سینکینزی باشد. در صورت وجود موارد زیر امکان دارد آسیب شدید عصبی ایجاد شود :

  • چنانچه بیمار بیش از 60 سال سن داشته باشد
  • در آغاز بروز عارضه درد شدید وجود داشته باشد
  • بیمار در آغاز بروز عارضه دچار فلج کامل صورت شده باشد
  • سابقه قبلی بیماریهایی مانند دیابت یا فشار بالای خون وجود داشته باشد
  • بیمار در آغاز بیماری باردار باشد
  • چنانچه پس از 6 هفته بهبود حاصل نشده باشد
  • فلج بل در هفتاد درصد از بیماران، مجدداً ایجاد شود (متوسط فاصله حملات 10 سال می‌باشد)

شیوه‌های نوین درمانی قادر هستند تا به افراد مبتلا به آسیب شدید مغزی در کنترل عارضه و بهبود عملکرد و حالت ظاهری صورت کمک کنند.

عوارض ناشی از فلج بل چیست؟


به علت پیچیدگی عضلات صورت و نحوه عملکردشان، امکان دارد در اثر فلج بل مشکلات زیر به وجود آیند:

انقباض عضلانی : کوتاه شدن عضلات صورت در طولانی‌مدت باعث می‌شود تا قسمت آسیب‌دیده صورت در مقایسه قسمت سالم کمی بالا کشیده شود و همچنین چشم در قسمت آسیب‌دیده صورت از چشم سالم کمی کوچکتر به نظر می‌رسد. به علت افزایش انقباض عضلات گونه، قسمت بین لبه خارجی پره بینی و گوشه دهان دچار افتادگی خواهد شد.

عارضه اشک تمساح : در این حالت چشم در قسمت آسیب‌دیده صورت به طور غیررادی (به ویژه هنگام صرف غذا) دچار آبریزش می‌شود. این عارضه به سبب سازماندهی نادرست اعصاب در خلال دوره بهبود ایجاد می‌شود.

لاگوفتالموس : این عارضه در اثر عدم توانایی بستن چشم در قسمت آسیب‌دیده صورت ایجاد می‌شود و در صورت طولانی شدن، باعث خشکی چشم و یا زخم شدن قرنیه می‌شود. ( با استفاده از اشک مصنوعی و بستن چشم با نوار مخصوص در شبها می‌توان از بروز این عارضه جلوگیری کرد). در موارد نادر، چنانچه از چشم مراقبت نشود، امکان دارد آسیب دائمی به بینایی وارد شود.

سینکینزی :  در این عارضه چنانچه شخص به طور ارادی یک بخش از صورت خود را حرکت می‌دهد، بخش دیگر به طور غیر ارادی حرکت خواهد کرد. برای مثال هنگام لبخند زدن، چشم در بخش آسیب‌دیده صورت به طور خود به خودی بسته می‌شود. همچنین هنگام بالا بردن ابرو یا بستن چشم، عضلات گونه یا گردن به طور غیر ارادی منقبض می‌شوند.

امکان دارد افرادی که برای مدت طولانی مبتلا به فلج بل هستند، دچار مشکلات روانی شوند :  این مشکلات شامل استرس، اضطراب، افسردگی و عدم اعتماد به نفس می‌باشند.

سؤالات رایج در مورد فلج بل


آیا امکان دارد یک هفته پس از ابتلا به فلج بل، طرف آسیب‌دیده صورت به شدت کبود شود؟

بله. چنانچه سینکینزی (انقباض ناخواسته و ناهماهنگ عضلات )ایجاد شود، امکان کبودی زود یا دیرهنگام وجود دارد.

آیا تمرینی برای بهبود سریعتر صورت در بیماران مبتلا به فلج بل وجود دارد؟

تمرین

هنگامی که عضلات صورت به شکل دلخواه عمل نمی‌کنند، بیمار بسیار تمایل دارد تا به تلاش و به زور عضلات را وارد به حرکت کند.

  • هرگز بدون کمک افراد حرفه‌ای تمرینی برای حرکت عضلات صورت انجام ندهید زیرا که ممکن است باعث ایجاد آسیب شود.
  • تلاش بیش از حد در بهبود حرکتهای صورت می‌تواند باعث ایجاد مشکل در دوره بهبودی شود.
  • تحقیقات نشان می‌دهند که تلاش با فشار و به زور برای تمرین عضلات صورت منجر به سازماندهی نادرست اعصاب در دوره بهبود شده و در نتیجه عوارضی بیشتری مانند سینکینزی ایجاد خواهند شد. اعصاب بدن با دیگر بخشهای بدن تفاوتی ندارند و برای بهبودی نیاز به زمان دارند.
  • بهتر است به جای اِعمال فشار، از ماساژ ملایم استفاده شود. برای این کار با استفاده از قسمت نرم نوک انگشتان به آرامی ابرو، شقیقه، گونه ، چانه و گردن خود را ماساژ دهید.
  • چنانچه در ارتباط با بهبودی عارضه پس از دو یا سه ماه نگران هستید، از پزشک خود بخواهید تا شما را برای ارزیابی و درمان به یک متخصص فیزیوتراپی یا متخصص گفتاردرمانی معرفی کند. این افراد در کنترل و درمان فلج بل تخصص دارند.