درمان دررفتگی لگن: جابجایی استخوان لگن از محل اتصال ران و لگن

دررفتگی-لگن

در رفتگی لگن اصطلاحی است که برای توصیف دررفتگی سر استخوان ران از مفصل لگن استفاده می‌شود. یعنی زمانی که سر استخوان ران از حفره‌اش خارج شده باشد. قسمت فوقانی استخوان، سر فمورال نامیده می‌شود. این قسمت از یک گوی نرم تشکیل شده که درون حفره ران در لگن به نام استابولوم قرار می‌گیرد و به همین علت با نام کاسه یا حفره مفصل نیز شناخته می‌شود. سر استخوان ران و استابولوم توسط کپسول محکمی که کل مفصل را می‌پوشاند احاطه شده است. لیگامنت‌ها و ماهیچه‌ها این مفصل را در محل خود نگه داشته و باعث می‌شوند که مفصل انعطاف‌پذیر و در عین حال بسیار پرقدرت عمل کند. در صورت دررفتن لگن، لیگامنت‌ها و کپسول مفصلی به شدت دچار کشیدگی شده و نهایتا پاره و سست شده،  باعث می‌شود که سر استخوان ران جدا از حفره لگن حرکت کند.

دررفتگی لگن به علت آسیب‌های وارده در تصادفات وسایل نقلیه یا افتادن از ارتفاع ایجاد می‌شود. نشانه‌های بارز در رفتگی لگن درد و عدم توانایی حرکت دادن پاها و بی‌حسی در طول پا یا مچ پا است. در رفتگی لگن ممکن است با شکستگی لگن، شکستگی در ناحیه کمر یا زانو مرتبط باشد. هنگامی که با این علائم به کلینیک مراجعه کنید، پزشک معاینه کاملی انجام داده و امکان دارد از آزمایش‌های تصویربرداری مانند اشعه ایکس برای تشخیص استفاده کند. برای درمان این عارضه پزشک تحت بی‌هوشی استخوان را به وضعیت طبیعی آن برمی‌گرداند و اصطلاحاً استخوان را جا می‌اندازد. در طول زمان بهبود به شما توصیه می‌شود که حرکات خود را محدود کرده و با استفاده از عصا وزن خود را روی استخوان سالم بیاندازید. فیزیوتراپی و ورزش در به دست آوردن نیروی سابق و قدرت تحرک پس از درمان بسیار ضروری هستند.

 دکتر حمید روشندل متخصص ارتوپدی آماده ارائه انواع روشهای درمانی و توانبخشی دررفتگی و نیمه دررفتگی استخوان لگن بدون نیاز به جراحی هستند. شما عزیزان می‌توانید برای دریافت اطلاعات بیشتر یا رزرو نوبت با شماره‌­های 02166595897 و 02166595896   تماس حاصل فرمایید.

در رفتگی لگن چیست؟


دررفتگی-لگن-چیست

فمور یا استخوان ران توسط مفصل گوی و کاسه‌ای به لگن متصل است. هنگامی که استخوان دچار دررفتگی می‌شود، سر کروی‌شکل استخوان ران از حفره مفصلی که در لگن قرار دارد خارج می‌شود. این حفره استابولوم نام دارد. با توجه به نوع دررفتگی، وضعیت‌های خلفی (پشتی) و قدامی (جلویی) ایجاد می‌شوند. دررفتگی خلفی هنگامی است که استخوان ران از قسمت لگن به سمت عقب خارج می‌شود، و دررفتگی قدامی هنگامی بوده که استخوان ران به سمت جلو خارج می‌شود.

دررفتگی خلفی (عقبی)

بیشتر دررفتگیها در این حالت ایجاد می‌شوند و 90 درصد آسیب‌های لگنی را تشکیل می‌دهند. در این حالت استخوان ران به سمت عقب جابه‌جا شده و پا در حالت مستقیم ثابت می‌شود و قسمت پایینی پا ممکن است به سمت داخل خمیده شود. با توجه به شدت دررفتگی، ممکن است شخص بتواند همچنان وزن را تحمل کرده و راه برود، ولی در حالت شدید احتمال شکستگی وجود داشته و راه رفتن غیرممکن می‌شود.

دررفتگی قدامی (جلویی)

در این حالت استخوان ران به سمت جلو خارج شده و پا به سمت بیرون خمیده می‌شود. احتمال ایجاد این وضعیت کم بوده و به‌طور متوسط تنها در 10 درصد اوقات روی می‌دهد. در اثر این دررفتگی ممکن است به عصب آسیب وارد شود (عمدتاً عصب سیاتیک و عصب رانی). در یک حالت بسیار نادر ممکن است در اثر به تعویق انداختن درمان، فلج اعصاب ایجاد شود.

دررفتگی فوقانی و تحتانی قدامی

شدت دررفتگی قدامی و خلفی به یک اندازه نبوده، و طبقه‌بندیهای متفاوتی برای آنها وجود دارد. دررفتگی قدامی فوقانی در اثر کشیدگی ایجاد شده و گاهی به علت موقعیتش با دررفتگی خلفی اشتباه می‌شود. دررفتگی تحتانی قدامی در اثر خمیدگی مفصل ران ایجاد شده و باعث می‌شود که استخوان ران به سمت ماهیچه قدامی لگنی (سدادی) خارج شود.

چرا و چه زمانی در رفتگی لگن اتفاق می‌افتد؟


دررفتگی لگن در اثر افتادن از ارتفاع یا برخورد شدید در تصادفات ایجاد می‌شود. در رفتگی لگن ممکن است برای هرکسی در هر زمانی رخ دهد. این عارضه در کسانی که قبلاً دچار دررفتگی شده‌اند یا افراد کم سن و سال بیشتر ایجاد می‌شود به این دلیل که تنها یک ضربه کوچک در این افراد می‌تواند منجر به دررفتگی شود. در رفتگی لگن در ورزش‌های پرتحرک هم ممکن است ایجاد شود ولی شایع‌ترین علت دررفتگی لگن، برخورد شدید استخوان زانو با داشبورد اتومبیل در تصادفات رانندگی است. افتادن از ارتفاع و فرود آمدن غیرماهرانه روی پا هم می‌تواند باعث دررفتگی شود، البته این نوع آسیب بیشتر در افراد سالخورده که دارای اندام مصنوعی هستند دیده می‌شود. شدت آسیب به لگن، باعث می‌شود که مفصل ضعیف شده و در سال‌های بعدی در معرض آرتروز قرار گیرد. چنانچه دررفتگی لگن سریعاً تشخیص داده نشود، خطر ابتلا به نکروز آواسکولار در استابولوم وجود دارد و به‌شدت به قسمت فوقانی حفره لگنی آسیب وارد می‌کند.

چه کسانی بیشتر در معرض این عارضه هستند؟


وجود مشکلات جسمی که از قبل وجود داشته‌اند ممکن است احتمال در رفتگی لگن را تشدید کنند. به‌ غیر از مواردی که قبلاً ذکر شد، عارضه‌های جداگانه‌ای وجود دارند که علت و روش درمان مخصوص به خود را دارند، ولی وجود آنها ممکن است احتمال دررفتگی را افزایش دهد. چنانچه هریک از موارد زیر برای شما صدق می‌کند، در معرض خطر بیشتری برای در رفتگی لگن بوده و بایستی احتیاط لازم را به عمل آورید.

  • جنسیت: این عارضه در زنان بیشتر از مردان روی می‌دهد و علتش تفاوت در ساختار استخوانی لگن و قدرت عضلانی می‌باشد. این آمار ممکن است به دلایل مخالفی متغیر باشد مانند زایمان، خصوصاً وقتی‌که نوزاد ابتدا با پا از رحم خارج می‌شود.
  • سن: دو گروه افراد بسیار جوان و بسیار پیر، بیشترین تعداد آسیب دررفتگی لگن را تشکیل می‌دهند. نوزاد در رحم یا در اولین مراحل کودکی و تا زمان کمی پس از مرحله راه رفتن، در خطر دیسپلازی یا دررفتگی مفصل ران قرار دارد. افراد پیر هم که بالای 60 سال دارند، در خطر شکستگی یا دررفتگی بوده و احتمال آسیب مکرر به لگن در آنها بیشتر است. در هر دو صورت علت دررفتگی، ضعف استخوانها و ماهیچه‌ها می‌باشد، نوزادان در در دوران رشد هستند بنابراین دچار این ضعف بوده و در مورد افراد سالخورده این ضعف به سبب از بین رفتن استخوان و بافت است.
  • سابقه آسیب قبلی: آسیب‌های مکرر در مبتلایان به این عارضه، در میان تمامی سنین رایج می‌باشد، اگرچه افراد سالخورده همچنان بیشتر از دیگران در معرض خطر هستند. پس از وارد شدن آسیب بایستی هنگام ورزش کردن بسیار احتیاط کرد چون‌که بیشتر دررفتگی‌های لگن به‌صورت مکرر اتفاق می‌افتند. همچنین آسیب‌هایی که هنگام ورزش کردن به علت فعالیت‌های غیرماهرانه ایجاد می‌شوند (خار پاشنه یا درد ساق پا) ممکن است منجر به دررفتگی شوند، زیرا که نشان‌دهنده آسیب‌های درمان‌ نشده قبلی هستند.
  • رژیم غذایی و سبک زندگی: چنانچه از بدن خود مراقبت کافی به عمل نیاورید، احتمال ایجاد دررفتگی افزایش پیدا می‌کند. برای مثال مصرف مواد غذایی که ویتامین یا مواد معدنی کافی ندارند، نشستن طولانی‌مدت یا مصرف دخانیات فرد را بیشتر در معرض این عارضه قرار می‌دهند. ادامه این عادات غلط انعطاف‌پذیری بدن را کاهش داده، استخوان‌ها را تضعیف کرده و باعث ایجاد وضعیت نامناسب بدنی می‌شوند.

علائم در رفتگی ران


علائم-دررفتگی-ران

در رفتگی لگن باعث ایجاد درد شدید و ناگهانی در اطراف لگن در طول کشاله ران و به سمت پاها می‌شود. هنگام دررفتگی هیپاحتمالاً صدای پارگی شنیده می‌شود. ضعف شدید در پا احساس شده و هرگونه حرکت یا تحمل وزن درد را تشدید می‌کند. بیشتر افراد اصلاً نمی‌توانند روی پای آسیب‌دیده وزن را تحمل کنند. شدت آسیب دررفتگی‌های خفیف کمتر بوده ولی همچنان دردناک بوده و منجر به لنگیدن شدید می‌شود. وضعیت ظاهری لگن و پا هم تغییر می‌کند. با توجه به نوع دررفتگی هیپ، پا کوتاه‌تر شده و به سمت داخل می‌چرخد. به سبب نزدیکی سرخرگ‌های اصلی و اعصابی که پا را حمایت می‌کنند، امکان دارد در بعضی از افراد بی‌حسی و احساس سوزن سوزنی شدن در پای آسیب‌دیده ایجاد شود. با توجه به اینکه دررفتگی لگن در اثر آسیب شدید ایجاد می‌شود، عارضه‌های دیگر هم ممکن است همراه با آن ایجاد شده و اگر فوراً درمان نشوند، عوارض شدیدی به دنبال خواهند داشت. به همین دلیل در رفتگی لگن یک فوریت پزشکی محسوب می‌شود.

نحوه تشخیص


نحوه-تشخیص-دررفتگی-لگن

برای رد احتمال آسیبهای اضافی یا عارضه‌هایی مانند شکستگی استخوان ران یا آسیب‌های عصبی یا سرخرگی که به سبب شدت جراحت، در در رفتگی لگن شایع هستند معاینه کامل انجام می‌شود. متخصص ارتوپد احتمالاً برای تشخیص و تعیین میزان دررفتگی و رد احتمال شکستگی از تصویربرداری اشعه ایکس در قسمت ران و پا استفاده خواهد کرد. احتمال دارد برای مشاهده تصاویر دقیقتر و رد احتمال هرگونه آسیب اضافی، از ام آر آی یا سی تی اسکن استفاده شود.

بهترین راه برای درمان دررفتگی و نیمه دررفتگی لگن چیست؟


گزینه‌های درمان دررفتگی لگن و زمان بهبودی با توجه به شدت دررفتگی و عارضه‌هایی مانند شکستگی یا آسیب عصبی متفاوت هستند.

درمان اولیه

درمان-اولیه--دررفتگی-لگن

انجام فعالیتهای مناسب پس از دررفتگی می‌تواند به مقدار زیادی باعث بهبود شده و درد را کاهش دهد. پس از وارد شدن آسیب موارد زیر را رعایت کنید:

  • برای محافظت و استراحت لگن و ران، از هرگونه پیاده‌روی یا برداشتن جسم سنگین خودداری کنید.
  • قرار دادن کیسه یخ روی محل مورد آسیب‌دیده با کاهش درد و ورم باعث سرعت بخشیدن به روند بهبودی می‌شود. برای جلوگیری از آسیب ناشی از سرما، از تماس مستقیم یخ با بدن خودداری کنید. این کار را برای مدت 10 تا 15 دقیقه در فواصل زمانی 30 دقیقه‌ای انجام دهید.
  • در صورت امکان نوار قابل ارتجاعی در طول روز روی ران و لگن بسته تا از ورم جلوگیری شود. هنگام شب نوار را باز کنید.
  • برای کاهش ورم، ران را روی بالش قرار دهید تا بالاتر از سطح زمین قرار گیرد.

برای جا افتادن مفصل بایستی سریعاً به پزشک مراجعه کنید، پزشک به احتمال زیاد به شما توصیه کرده که از عصا استفاده کنید تا بهبود سریعتر انجام شود. در مدت سه روز اول از استفاده کیسه آب داغ و حمام آب داغ خودداری کنید. در صورت آسیب شدید باید از دویدن و ورزشهای سنگین اجتناب کرد. ماساژ هم در سه روز اول آسیب‌دیدگی می‌تواند باعث افزایش خونریزی و ورم شود.

جا انداختن دررفتگی

جا-انداختن-دررفتگیبرای جا انداختن مفصل از سه روش استفاده می‌شود. ابتدا سعی می‌شود که بدون جراحی، عمل جا انداختن انجام شود. ولی ممکن است در صورت لزوم از جراحی استفاده شود. روش‌های زیر از لحاظ شدت آسیب‌دیدگی از خفیف تا شدید دسته‌بندی می‌شوند:

  • جا اندازی بسته: روش غیرتهاجمی بوده که جهت دستکاری فیزیکی برای جا انداختن لگن از بیرون استفاده می‌شود. اگرچه در این روش برشی در بدن ایجاد نمی‌شود، به علت درد شدید از بیهوشی استفاده می‌شود.
  • جا اندازی باز: در صورتیکه شکستگی، خردشدگی یا دررفتگی خلفی وجود داشته باشد، باید از این روش استفاده کرد. پس از بیهوشی کامل، جراح برشی ایجاد کرده، هرگونه ذرات و تکه‌های باقیمانده را خارج کرده و با استفاده از پیچ، پین و یا پلاک و پلیت مفصل لگن را جا می‌اندازد.
  • جااندازی باز لگن بدون جراحی: از این روش برای افرادی که دچار دیسپلازی یا دررفتگی مفصل ران شده یا کسانی که در معرض آسیب هستند استفاده می‌شود. برای این کار ابتدا جهت برقرای اتصال صحیح بین استخوان‌ها، به صورت دستی لگن را از جای خود خارج کرده و سپس آنها را جا می‌اندازند.

تمامی این روش‌ها نیاز به زمان زیادی برای استراحت داشته تا بهبودی کامل حاصل شود، همچنین ممکن است از آتل و گچ استفاده شده تا از دررفتگی مجدد جلوگیری شود.

دارو

پزشک به احتمال زیاد برای تسکین درد و کاهش التهاب، داروهای ضد التهاب و مُسکن تجویز خواهد کرد.

استفاده از عصا

استفاده-از-عصا--در-دررفتگی-لگنپس از جا انداختن مفصل، بیمار برای بهبودی سریعتر باید طبق دستور پزشک از عصا استفاده کرده و استراحت کند. عصا باید به مدت 3 تا 4 هفته استفاده شده و از انجام فعالیتهای سنگین یا دردناک برای مدت 6 تا 8 هفته خودداری شود. همچنین افراد آسیب‌دیده برای بهبودی هرچه سریعتر باید از فیزیوتراپی استفاده کرده و با انجام فعالیت‌های خاصی، بدن خود را تقویت کنند. معمولاً پس از استفاده طولانی از عصا و کم‌تحرکی، افراد دچار سفتی و خشکی کمر می‌شوند.

فیزیوتراپی

فیزیوتراپی-دررفتگی-لگنپس از جا انداختن دررفتگی، بایستی استراحت شود. البته بعد از دوره طولانی استراحت ماهیچه‌ها ضعیف می‌شوند. در نتیجه دویدن و انجام فعالیتهای گوناگون مشکل‌تر می‌شود. بهترین راه بهبودی استفاده از فیزیوتراپی است. هدف از انجام فیزیوتراپی لگن عبارتست از:

  • کاهش درد با به‌کارگیری روش‌های پیشرفته درمانی
  • کاهش اسپاسم
  • کاهش التهاب
  • کاهش سفتی و خشکی
  • افزایش نیرو با استفاده از کش و نوار مقاومتی
  • اصلاح وضعیت مفاصل از طریق درمان دستی

ورزش

پس از جا انداختن دررفتگی لگن، برای بهبود کامل بایستی فیزیوتراپی انجام شود. این کار باعث شده تا عضلات مفاصل دوباره به حرکت و تحمل وزن عادت کرده و از آسیب مجدد جلوگیری شود. تمارین زیر در فیزیوتراپی برای بهبود دررفتگی استفاده می‌شوند. برای انجام بعضی از آنها به وسایل اضافی مانند کش و نوار مقاومتی نیاز است. برای تمرین دادن به ماهیچه‌ها و رباطها جهت دستیابی به محدوده حرکتی بیشتر، بایستی تمارین کششی انجام شوند. این تمرین‌های را باید با شدت کم شروع کرد و به‌تدریج شدت را افزایش داده تا اینکه محدوده حرکتی بیشتر حاصل شود. برای سریع‌تر کردن روند بهبودی، این تمرینهای کششی را روزانه انجام دهید.

بالا آوردن زانو

بالا-آوردن-زانوروی شکم و سینه روی زمین کشیده و با آرامی زانوی یکی از پاهای خود را به سمت بدن بالا بیاورید، به ‌طوریکه ساق پا با زمین موازی باشد. دستهای خود را به دور زانو آورده و برای ده ثانیه در این حالت نگه دارید. سپس به آرامی به حالت اولیه برگردید. این تمرین را در سه ست، سه بار در روز برای هر پا انجام دهید. این تمرین را به‌ صورت ایستاده هم انجام دهید و برای حفظ تعادل از میز یا صندلی استفاده کنید.

دور کردن پاها از یکدیگر

دور-کردن-پاها-از-یکدیگر

در حالت ایستاده، وزن خود را با دست روی یک صندلی انداخته و پاها را به اندازه عرض شانه از هم باز کنید. به آرامی یکی از پاها را به سمت پهلو دور کنید، و سپس به آرامی به وضعیت قبل برگردید. این تمرین را در سه ست برای هر پا، سه بار در روز انجام دهید. می‌توانید بعداً از نوار و کشهای مقاومتی به دور پاهای خود استفاده کنید.

چرخش پا

چرخش-پا

درصورت لزوم می‌توان این تمرین را در استخر هم انجام داد تا فشار روی لگن کم شود. وضعیت بدن خود را مثل وضعیت دور کردن پاها از یکدیگر (تمرین قبلی) قرار داده و به آرامی پای خود را به سمت پهلو ببرید. سپس خیلی آرم پای خود را به سمت جلو برده تا اینکه پا در قسمت جلوی بدن قرار بگیرد. این وضعیت را برای 5 تا 10 ثانیه حفظ کرده سپس پا را به سمت عقب ببرید. این کار را سه بار برای هر پا، سه بار در روز انجام دهید.

پیشگیری از دررفتگی مکرر مفصل لگن


حتی پس از درمان، احتمال دارد که لگن دوباره دچار دررفتگی شود. پس از فیزیوتراپی و انجام تمرینات، برای جلوگیری از تکرار دررفتگی موارد زیر را رعایت کنید:

استفاده از وسایل جانبی ارتوپدی (ارتز)

برای انجام هر تمرینی می‌توان از ارتز به عنوان وسایل تقویتی استفاده کرد. ارتزها از لحاظ اندازه و ضخامت متفاوت هستند، اندازه‌های کوچکتر از فوم ساخته شده و برای پیاده‌روی سبک مناسب هستند، درحالیکه ارتزهای دارای فلز و تشک‌های مخصوص برای پیاده روی طولانی و سریع هم مناسب هستند. ارتزهای بزگتر برای شروع فعالیت پس از بهبودی مفید هستند زیرا که دامنه حرکتی را محدود می‌کنند. با افزایش بهبودی و تحمل وزن بیشتر و افزایش دامنه حرکتی، می‌توان برای دویدن از ارتزهای کمتری استفاده کرد.

حفظ ایمنی وسلامت در منزل

پس از آسیب یا جراحی لگن، بایستی تغییراتی در منزل خود بدهید. این تغییرات ساده از فشار ناشی از فعالیتهای روزانه کاسته و از آسیب‌های مجدد جلوگیری می‌کنند. این توصیه‌ها بیشتر در مورد افراد سالخورده کاربرد دارد ولی افراد از تمامی سنین می‌توانند از این تغییرات بهره ببرند.

  • تخت خواب: چنانچه بیش از حد در خواب تکان می‌خورید، باید از چند بالش اضافی استفاده کنید. می‌توانید این بالش‌ها را در دو طرف بدن و بین پاهای خود قرار داده تا از حرکت اضافی پا که منجر تشدید آسیب می‌شود، جلوگیری کنید.
  • حمام: برای جلوگیری از خم شدن بیش از حد در حمام، می‌توانید از سردوشی متحرک و قابل تنظیم استفاده کنید تا بدون کشش بیش از حد بتوانید بدن خود را بشویید. می‌توان سطح نشیمنگاه توالت را بالاتر برده تا فشار کمتری بر پا و لگن وارد شود. همچنین می‌توان با نصب دستگیره و نرده به دیوار، هنگام برخاستن از توالت فشار وارد شده به پا و لگن را کاهش داد.
  • آشپزخانه: کالاها و محصولاتی را که بیشتر با آنها سر و کار دارید، در ارتفاعی همراستا با کمر یا شانه خود در کابینت و قفسه قرار دهید. برای کالاهایی که دور از دسترس قرار دارند می‌توانید از انبر یا قلاب‌های بلند استفاده کنید یا از کسی بخواهید که در برداشتن کالا به شما کمک کند.
  • اتاق نشیمن: چه در حالت ایستاده و چه در حالت نشسته، خم شدن بیش از 90 درجه صحیح نمی‌باشد. حتماً سطح صندلی و مبل را بالا آورده و هنگام نشستن از صندلی‌هایی استفاده کنید که تکیه‌گاه آن کمی متمایل بوده تا وضعیت بدنتان در حالت نشسته، صحیح باشد.