توانبخشی بیمار فلج مغزی:بهبود استانداردهای حرکتی و حفظ تعادل بدن

توانبخشی بیمار فلج مغزی بهبود استانداردهای حرکتی و حفظ تعادل بدن

فلج مغزی (CP) اختلالی است که نحوه کنترل عضلات و حرکات را تحت تأثیر قرار می‌دهد. این عارضه در اثر اختلال در بخشهایی از مغز که حرکات و عضلات را کنترل می‌کنند، ایجاد می‌شود. در برخی از مواقع این بخشها در مغز کودک به طور کامل رشد نمی‌کنند و درنتیجه این عارضه به وجود می‌آید. نوزادانی که زودتر از موعد به دنیا می‌آیند بیشتر در معرض ایجاد فلج مغزی هستند، زیرا که مغزشان زمان کافی برای رشد نداشته است. در مواقع دیگر، آسیب به مغز در حین تولد یا پس از آن ایجاد می‌شود. در اغلب موارد دلیل ایجاد این عارضه نامشخص است.

سه نوع فلج مغزی وجود دارد :

  • فلج مغزی اسپاستیک : این نوع فلج باعث سفتی اندامها و دشواری در انجام حرکات می‌شود.
  • فلج مغزی دیس‌کینتیک (آتتوئید) : این نوع فلج مغزی منجر به حرکات غیر ارادی و کنترل‌نشده می‌شود.
  • فلج مغزی آتاکسیک : این نوع فلج باعث اختلال در تعادل و اختلال ادراک عمق در بینایی می‌شود.

فلج مغزی هر نوع آسیب به هر بخشی از مغز را در بر می‌گیرد ، بنابراین علائم و نوع درمان در هر شخصی بسیار متفاوت است.

کودک مبتلا به فلج مغزی قادر به انجام تمامی فعالیتهایی که کودکان هم‌سن او انجام می‌دهند نمی‌باشد، ولی این مطلب نباید باعث ناامیدی کودک شود. در عوض والدین بایستی به کودک کمک کرده تا او بر کارهایی که به تنهایی یا با کمک دیگران می‌تواند انجام دهد، تمرکز کند. چنانچه والدین نگرش مثبتی داشته باشند، کودک نیز به همین شکل امیدوار خواهد ماند. چنانچه کودک بر مشکلات و محدودیت‌هایش تمرکز می‌کند، سریعاً موضوع را با پزشک در میان بگذارید. افراد مبتلا به فلج مغزی بیشتر در معرض افسردگی قرار دارند.

دکتر حمید روشندل، پس از تشخیص فلج مغزی در کودکان و بزرگسالان، با روشهای درمانی مؤثر از جمله توانبخشی و کاردرمانی به بیماران مبتلا به این عارضه کمک بسیاری می‌کند.

برای کسب اطلاعات بیشتر و یا رزرو نوبت با شماره تلفنهای 02166595897 و 02166595896   تماس حاصل فرمایید.

دلایل ایجاد فلج مغزی


آسیب‌دیدگی و ناهنجاری مغز دلایل اصلی ایجاد فلج مغزی می‌باشند. سه نوع آسیب و ناهنجاری مغزی وجود دارند :

  • لکومالاسی پیرامون بطنی (PVL) : آسیب‌دیدگی ماده سفید مغزی
  • خونریزی اینتراکرانیال (IVH) : خونریزی مغزی
  • انسفالوپاتی ایسکمیک-هیپوکسیک (HIE) یا آسفیکسی اینتراپارتوم : نرسیدن اکسیژن به مغز (آسفیکسی)

پزشک‌ها توصیه می‌کنند والدین در مورد علت آسیب مغزی و این که آسیب در چه زمانی وارد شده است کنجکاو باشند. علت آسیب مغزی در 25 درصد از موارد قابل شناسایی است. شناسایی عامل اصلی آسیب مغزی دارای مزایای زیر است:

  • درک بهتر از ناتوانی کودک
  • تشخیص وجود خطر در بارداری در آینده یا وجود مشکلات در تنظیم خانواده
  • تعیین روش درمانی
  • تعیین برنامه مداخلات درمانی
  • تعیین برنامه مداخلات آموزشی
  • تعیین کمکهای دولتی، منابع اجتماعی و منابع مالی
  • تحقیقات بیشتر در زمینه جلوگیری و درمان

علائم فلج مغزی


فلج مغزی ممکن است بسیار خفیف یا بسیار شدید باشد، برای همین علائم گوناگونی می‌توانند نشان‌دهنده وجود این عارضه باشند. معمولاً تأخیر در مراحل رشد و مهارتهای حرکتی که مرتبط با استفاده از عضلات می‌باشند، می‌توانند علائم وجود فلج مغزی باشند. البته هر تاخیری در این مهارتها نشان‌دهنده فلج مغزی نمی‌باشد. امکان دارد بعضی از علائم هنگام تولد ظاهر شوند، درحالیکه بعضی علائم دیگر با گذشت زمان ظاهر می‌شوند. تشخیص فلج مغزی در برخی از کودکان هنگام تولد انجام می‌شود. ولی در برخی دیگر این تشخیص سالها بعد انجام می‌شود.

ممکن است پزشک در ابتدا در طول جلسات معاینه مشکلاتی را در حرکات یا تون عضلانی کودک مشاهده کند. چنانچه هر گونه مشکل مشابهی را در منزل مشاهده کردید، آن را با پزشک در میان بگذارید. فلج مغزی با گذشت زمان تشدید نمی‌شود ولی گاهی علائم سریع تشخیص داده نمی‌شوند. برای مثال شما نمی‌دانید که یک کودک سه ماهه می‌تواند راه برود یا خیر، بنابراین علائم بعداً تشخیص داده می‌شوند.

تشخیص علائم بوسیله پزشک


در هر جلسه معاینه، پزشک رشد و مهارتهای حرکتی کودک را برای وجود تأخیر بررسی می‌کند. او همچنین حرکات کودک را ارزیابی می‌کند تا از طبیعی بودن آنها مطمئن شود. پزشک همچنین در مورد نگرانیهای والدین در این مورد پرسش می‌کند. پزشک می‌تواند تغییرات جزئی را بررسی کند. تشخیص تأخیر در یک کودک نه ماهه از تأخیر در یک کودک دو و نیم ساله مشکل‌تر می‌باشد، زیرا به احتمال زیاد تأخیر در مورد اول از تأخیر در مورد دوم کمتر آشکار است. به همین علت تشخیص در برخی از کودکان تا سنین بعدی انجام نمی‌شود. فلج مغزی در بیشتر کودکان در سن 2 سالگی تشخیص داده می‌شود. چنانچه علائم عارضه در کودک خفیف باشند، امکان دارد تا قبل از سن 4 یا 5 سالگی فلج مغزی تشخیص داده نشود.

انجام آزمایش

هنگامی که پزشک احتمال می‌دهد کودک به فلج مغزی مبتلا است، والدین را به فرد متخصصی مانند متخصص مغز و اعصاب یا پزشک مرتبط با امور رشد و تکامل کودک معرفی می‌کند. پزشک معاینه بدنی انجام داده و حرکات کودک را بررسی می‌کند. او همچنین در مورد سابقه سلامتی کودک و نگرانی والدین در مورد نحوه حرکات کودک پرسش می‌کند. پزشک برای بررسی عارضه آزمایشهایی را انجام می‌دهد :

  • آزمایش خون : برخی از عارضه‌ها می‌توانند علائمی شبیه فلج مغزی داشته باشند. پزشک از آزمایش خون برای رد احتمال عارضه‌های دیگر استفاده می‌کند.
  • سی تی اسکن : این روش در حال حاضر به ندرت استفاده می‌شود. سی تی اسکن از اشعه ایکس برای ایجاد تصاویر از مغز استفاده می‌کند. سی تی اسکن تنها در شرایط اورژانسی مانند آسیب ناشی از سوانح برای تصویربرداری مغز استفاده می‌شود.
  • ام آر آی : ام آر آی به جای اشعه ایکس از میدان مغناطیسی پر قدرت استفاده می‌کند. این روش کمتر از تشعشعات استفاده کرده و می‌تواند تصاویر با کیفیت بالاتر از سی تی اسکن ایجاد کند. این روش برای مواقعی که تشخیص آسیب دشوار است، مفید می‌باشد. البته همیشه نیازی به استفاده از این روش نیست.
  • اولتراسوند : این روش از امواج صوتی برای تولید تصاویر از مغز کودک استفاده می‌کند. این روش به اندازه ‌ام آر آی در تشخیص مشکلات جزئی در مغر سودمند نیست، ولی انجام این آزمایش برای کودک راحت‌تر است. از اولتراسوند تنها برای کودکان با سن بسیار کم قبل از اینکه ملاج بسیار کوچک شود، استفاده می‌شود.
  • EEG ( نوار مغزی یا الکتروانسفالوگرام) : در این روش برای اندازه‌گیری امواج مغزی، الکترودهای کوچکی به سر کودک متصل می‌شوند. بعضی مواقع این آزمایش در تشخیص اپی‌لپسی(صرع) سودمند است. صرع در کودکان مبتلا به فلج مغزی نسبتاً متداول است.

برای تشخیص فلج مغزی در کودک، پزشک تصاویر گرفته شده از مغز و نتایج آزمایشهای دیگر را بررسی می‌کند. او همچنین آزمایشها را در طول زمان بازنگری کرده و تأخیر در مهارتهای حرکتی و همچنین مشاهده والدین از کودک در منزل را نیز ارزیابی می‌کند. پس از تشخیص فلج مغزی در کودک، روند درمان آغاز می‌شود.

نحوه مراقبت از کودک مبتلا به فلج مغزی


 کودکان مبتلا به فلج مغزی نیازهای خاصی دارند. اگرچه پزشک و متخصصین بخش بزرگی از این نیاز را برطرف می‌کنند، والدین نیز نقش مهمی در کمک به کودک دارند. فلج مغزی در هر فردی به طور متفاوت بروز می‌کند، بنابراین تجربیات هیچ خانواده‌ای هنگام مواجهه با این عارضه مشابه نیست. صرف‌نظر از شدت فلج مغزی، راههای مختلفی برای کمک به کودک وجود دارند.

فیزیوتراپی برای کودکان مبتلا به فلج مغزی

فیزیوتراپی برای کودکان مبتلا به فلج مغزی

هدف اصلی از درمان فلج مغری درکودکان افزایش قدرت حرکتی و بهبود رشد جسمانی در مواردی مانند نشستن، حرکت چهاردست و پا و راه رفتن است. علاوه بر تمارین تقویتی، پزشک از ماساژ و طب سوزنی برای بیماران مبتلا به فلج مغزی استفاده می‌کند. درمان بایستی سریعاً شروع شده و به طور منظم دنبال شود. هر کودک مبتلا به فلج مغزی نیازهای متفاوتی دارد. پزشک در هر جلسه فیزیوتراپی، برنامه درمانی مختص هر کودک را طرح‌ریزی خواهد کرد. هدف برنامه فیزیوتراپی به شرح زیر می‌باشد:

  • افزایش قدرت عضلانی و تحرک
  • کاهش سفتی و اسپاسم  عضلانی بوسیله حرکات کششی و اسپلینت
  • بهبود رشد جسمانی بوسیله بازی و فعالیتهای روزانه
  • بهبود حرکتی با استفاده از روشهای مختلف توانبخشی

فیزیوتراپی برای بهبود فلج مغزی در بزرگسالان

فیزیوتراپی برای بهبود فلج مغزی در بزرگسالان

هدف درمان در بزرگسالان بهبود فعالیت عضلانی و کنترل تواناییهای عملکردی است. خدمات تخصصی برای بزرگسالان مبتلا به فلج مغزی نسبت به خدمات مربوط به کودکان کمتر در دسترس قرار دارد. هر فرد بزرگسال مبتلا به فلج مغزی بسته به سن و شدت آسیب مغزی، دارای علائم، نیازها و اولویتهای متفاوتی می‌باشد. هر فرد بوسیله متخصص فیزیوتراپی ارزیابی شده و برنامه درمانی مطابق با نیازهای هر شخص تدوین خواهد شد. روش‌های درمانی فیزیوتراپی در موارد زیر سودمند هستند:

  • افزایش قدرت عضلانی بوسیله تمارین تقویتی و حرکتی
  • به حداقل رساندن الگوهای غیر طبیعی حرکتی از طریق بازسازی و فعالسازی عضلانی
  • بهبود وضعیت بدنی بوسیله تمارین تقویتی و حرکتی
  • بهبود تعادل و قدرت حرکتی بوسیله ارزیابی وسایل کمکی مخصوص نشستن و حرکت کردن و آموزش وضعیتهای صحیح بدنی
  • افزایش احساس در اندامها از طریق تحریک حسهای بدنی
  • کاهش سفتی، اسپاسم و درد عضلانی بوسیله حرکات کششی
  • کاهش خطر افتادن از ارتفاع بوسیله تمرین تعادلی، آموزش گام برداری صحیح و تمارین ورزشی
  • کاهش افتادگی پا از طریق تحریک الکتریکی عملکردی (FES) و استفاده از ارتز
  • افزایش استقلال و توانایی فردی و کیفیت زندگی بوسیله کنترل وضعیت بدنی هنگام خوابیدن و نشستن

کاردرمانی برای بهبود فلج مغزی

کاردرمانی برای بهبود فلج مغزی

فلج مغزی امکان دارد در هر سنی ایجاد شود. بنابراین هدف گروه متخصصین، بهبود زندگی فردی، کاری و یا تفریحی می‌باشد. برای تحقق این هدف، موارد زیر انجام می‌شود:

  • فعالیت‌های عملکردی به طور فردی یا در گروه
  • ارزیابی عملکرد در محیط زندگی فرد و برآوردن نیاز به تجهیزات و وسایل توانبخشی
  • توانبخشی دستی شامل استفاده از اسپلینت و برنامه‌های تمرینی
  • کنترل و تسکین فشار وارده بوسیله تعیین وضعیت صحیح خوابیدن و نشستن
  • آموزش به افراد جهت افزایش سازگاری و کنترل تغییرات ایجاد شده در حسهای جسمانی
  • افزایش دانش بیماران در ارتباط با تجهیزات و وسایل موجود برای کمک به عملکرد حرکتی افراد

گفتاردرمانی برای بهبود فلج مغزی

گفتاردرمانی برای بهبود فلج مغزی

افراد مبتلا به فلج مغزی معمولاً در گفتار و بلعیدن مشکل دارند. امکان دارد نوشتار و ارتباط غیرکلامی نیز دچار مشکل شود. متخصص گفتاردرمانی در موارد زیر به افراد مبتلا به فلج مغزی کمک می‌کند:

  • جلسات تمرینی برای خانواده‌ها و درمانگران و آموزش برقرار ارتباط با افراد مبتلا به زبان‌پریشی
  • جلسات مشاوره و نحوه استفاده از وسایل توانبخشی ارتباطی
  • برگزاری جلسات درمانی در مراکز درمانی یا در منزل
  • آموزش و کمک به بیمار در امور نوشتاری با استفاده از تجهیزات کمکی

عصب‌روانشناسی برای مبتلایان به فلج مغزی

عصب‌روانشناسی برای مبتلایان به فلج مغزی

فلج مغزی عارضه‌ای است که در تمام عمر فرد را درگیر می‌سازد. کنار آمدن با علائم بیماری و از دست دادن استقلال فردی در هر سنی بسیار دشوار است. متخصصین عصب‌روانشناسی در امور زیر به فرد بیمار کمک می‌کنند:

  • ارزیابی دقیق عملکرد بیمار در زمینه ادراک، رفتار و وضعیت روانی
  • برگزاری جلسات مشاوره و دوره‌های نظارتی و آموزشی برای افراد متخصص و همچنین اعضای خانواده
  • مدیریت و کنترل اضطراب و تغییرات رفتاری

استفاده از ارتز برای مبتلایان به فلج مغزی

استفاده از ارتز برای مبتلایان به فلج مغزی

ارتز یک نیاز روزانه برای فرد بیمار بوده و معمولاً با گذشت زمان و رشد فرد به تنظیم مجدد نیاز دارد. متخصصین سازنده ارتز در طراحی، ساخت و تنظیم ارتز جهت تکمیل روند درمانی به فرد بیمار کمک می‌کنند. این روش درمانی شامل موارد زیر می‌باشد :

  • ارتز برای جلوگیری از افتادگی پا و کمک در راه رفتن
  • اسپلینت استراحت موضعی برای مواقع روز و شب برای حفظ همترازی و جلوگیری از انقباض موضعی
  • کفی طبی برای بهبود همترازی، حس عمقی و گام‌برداری
  • تغییر در ساختار کفش جهت بهبود مشکل اختلاف ارتفاع پاها، کمک به همترازی و عملکرد حرکتی

وظایف مادر در قبال کودک مبتلا به فلج مغزی


 درمان فیزیوتراپی نباید لزوماً در مراکز درمانی انجام شود. در صورتی که والدین روش صحیح تمرینات را آموخته باشند، می‌توانند در اموری مانند کشش عضلات، حفظ تعادل و کاهش درد بین جلسات معاینه به فرزند خود کمک نمایند. چنانچه کودک دارای درد ناشی از اسپاسم عضلانی است، ماساژ می‌تواند کمک‌کننده باشد. بنابراین بهتر است برخی از روشهای اصولی ماساژ را یاد بگیرید.

اهمیت مراقبت از کودک

امکان دارد کودک به بررسی افراد مختلفی مانند پزشک متخصص اطفال و متخصص فیزیوتراپی نیاز داشته باشد. احتمالاً هر پزشکی کودک را برای درمان به متخصص دیگر معرفی کرده و هر پزشکی پرونده مربوط به پزشکهای دیگر را بررسی خواهد کرد. ولی والدین نیز باید در جریان وضعیت سلامتی کودک قرار بگیرند.

بسیاری از پزشکان از والدین انتظار دارند که مراقبت از کودک مبتلا به فلج مغزی برای آنها در اولویت همه امور باشد. والدین بایستی بدانند که کدام روش درمانی بیشترین و یا کمترین تأثیر را دارد. در صورتیکه پزشک بتواند به عنوان بخش مهمی از تیم درمانی روی  والدین حساب کند، درمان کودک بیشترین تأثیر را داشته و موفقیت‌آمیز خواهد بود.

اهمیت فعال بودن کودک

ممکم است کودک نتواند مانند افراد هم‌سنش به انجام بازی و ورزش بپردازد. بنابراین بسیار اهمیت دارد که به او کمک شود تا از حداکثر تواناییهایش استفاده کند. به کودک خود در راه رفتن (در صورت امکان)، بازی کردن و حرکت کردن کمک کنید. به کودک خود مهارتهای جدیدی آموزش دهید تا او به روشهای دیگری از عضلات خود استفاده کند. فعال بودن کودک باعث تقویت عضلات او شده و درنتیجه باعث جلوگیری از اسپاسم عضلانی می‌شود. در کل افرادی که فعال هستند نسبت به کسانی که تحرک ندارند از لحاظ سلامتی در وضعیت بهتری قرار دارند.

کمک به پیشرفت ذهنی کودک بوسیله والدین

با انجام امور زیر به رشد ذهنی کودک خود را کمک کنید:

  • به همراه کودک خود به موزه بروید
  • با کودک به انجام فعالیتهای هنری بپردازید
  • با یکدیگر به انواع مختلف موسیقی گوش دهید
  • با یکدیگر بازی کرده یا به کمک یکدیگر بازی‌های جدید ابداع کنید

به کودک این فرصت را بدهید تا نقش فعالی در امور مختلف داشته باشد. این کار باعث شده تا کودک مهارتهای جدید آموخته و از زاویه جدیدی به مسائل نگاه کرده و درنتیجه اعتماد به نفس او افزایش می‌یابد.

رژیم غذایی

بهتر است از غذاهای سالمی استفاده شود که باعث تقویت عضلات و استخوانها می‌شود. امکان دارد برخی از کودکان مبتلا به فلج مغزی استخوانهای ضعیفی داشته باشند. این مورد در میان کودکانی که قادر به راه رفتن نیستند بیشتر دیده می‌شود. ممکن است پزشک برای درمان این عارضه از دارو استفاده کند، ولی مصرف غذاهای غنی از کلسیم هم می‌تواند به تقویت استخوانها کمک کند.